Tâm Hướng Phật
Kiến Thức

Bát Nhã Ba la mật là gì? Sự hiểu biết siêu nhiên

Bát Nhã Ba la mật là phẩm hạnh cao nhất của Lục Ba-la-mật. Năm phẩm hạnh đầu tiên của Ba-la-mật là năm đối tượng trực tiếp của việc tu tập, phẩm hạnh thứ sáu là kết quả: tức là Sự hiểu biết siêu nhiên.

Hiểu biết siêu nhiên là phẩm hạnh cao nhất của Lục độ Ba la mật. Năm phẩm hạnh đầu tiên của Ba-la-mật là năm đối tượng trực tiếp của việc tu tập, phẩm hạnh thứ sáu là kết quả : tức là Sự hiểu biết siêu nhiên.

Tiếng Phạn gọi sự hiểu biết ấy là Prajna, vần pra đứng trước có nghĩa là trên, phía trên, bên trên, vần jna có nghĩa là hiểu biết. Đối tượng của sự hiểu biết tối thượng hay Prajna là tánh Không. Chữ Prajna được dịch là Trí tuệ (hay Trí huệ), Tuệ nhãn, Tuệ giác… : trí là chiếu thấy, tuệ là hiểu rõ.

Tuy nhiên vì tính cách đặc thù của chữ này trong Phật giáo nên các học giả Tây phương có chiều hướng giữ nguyên tiếng Phạn không dịch, trong các bài viết có tính cách phổ thông, chữ Prajna được dịch là Sagesse hay Wisdom…, Kinh sách gốc Hán dịch là Trí tuệ như vừa trình bày trên đây, hoặc âm thẳng từ tiếng Phạn là Bát-nhã hay Ban-nhã. Sở dĩ dài dòng như thế để thấy rằng ngôn từ chỉ có tính cách quy ước, không thể nào diễn đạt một cách trọn vẹn sự thực tuyệt đối.

Tóm lại, năm phép đầu tiên của Ba-la-mật là những phép tu tập, tu tập nhưng không nhìn thấy gì cả, giống như không có mắt, khi Bát Nhã hiển hiện tức là Tuệ Nhãn chiếu rọi, tất cả năm phép ấy sẽ trở thành siêu nhiên để tiếp tục trợ lực thêm cho phẩm hạnh thứ sáu. Đó là Sự hiểu biết siêu nhiên trong cấp bậc cao nhất, đó là Sự hiểu biết thoát khỏi mọi lý luận nhị nguyên (trong một vấn đề bao giờ cũng có hai trạng thái, như tốt xấu, trắng đen,…) và quy ước.

Ba ba-la-mật đầu chủ về Phước, ba Ba-la-mật sau chủ về Trí.

Nhờ sáu Ba-la-mật nhiếp nhập lẫn nhau (phẩm Lục Độ tương nhiếp) mà người ta đi trên con đường Bồ-tát đạo. Vì phước là cứu giúp chúng sanh nên Bồ-tát không trụ Niết Bàn; vì trí là soi thấy tánh Không của tất cả các pháp cho nên Bồ-tát không trụ trong sanh tử.

Con đường Bồ-tát không phải chỉ là sự giải thoát cho mình, mà còn lợi lạc cho người. Con đường Bồ-tát không phải là giải thoát khỏi tất cả pháp, mà là tự tại ở trong tất cả pháp:

“Đại Bồ-tát hành sáu ba-la-mật thì đầy đủ tất cả các thiện căn, sẽ được Vô thượng Bồ-đề. Đại Bồ-tát phải quán sắc chẳng hợp chẳng tan, thọ tưởng hành thức chẳng hợp chẳng tan, cho đến Nhất thiết chủng trí chẳng hợp chẳng tan. Đại Bồ-tát phải suy nghĩ như vầy: Tôi chẳng nên trụ trong sắc thọ tưởng hành thức cho đến trụ trong Nhất thiết chủng trí. Vì sao thế? Vì sắc không chỗ trụ, vì thọ tưởng hành thức không chỗ trụ, cho đến Nhất thiết chủng trí cũng không chỗ trụ.

Đại Bồ-tát dùng pháp vô trụ tập hành sáu ba-la-mật thì sẽ được Vô thượng Bồ-đề. Đại Bồ-tát muốn tịnh Phật quốc độ, thành tựu chúng sanh thì phải học Bát nhã ba-la-mật. Học Bát nhã ba-la-mật thì được tự tại ở trong tất cả các pháp” (Phẩm Đại phương tiện).

Kinh điển Phật giáo thường nói, đạo Phật là con đường tốt đẹp hoàn hảo ở chặng đầu, tốt đẹp hoàn hảo ở chặng giữa, và tốt đẹp hoàn hảo ở chặng cuối cùng. Tốt đẹp hoàn hảo ở chặng cuối cùng cũng như tốt đẹp hoàn hảo ở chặng đầu nghĩa là cái gì có ở chặng cuối cùng cũng phải có ở chặng đầu.

Cái tốt đẹp hoàn hảo ở chặng cuối cùng cũng phải có ở chặng đầu, cái ấy là Tánh Không. Tánh Không và sự quán chiếu Tánh Không, tức là Bát Nhã Ba La Mật đã có ngay từ bước đầu tiên cho đến bước cuối cùng. Thế nên, con đường Bát Nhã Ba La Mật là sự khai triển cho đến Viên mãn cái đã có ngay từ bước đầu tiên vậy.

Nguồn: Lục độ Ba-la-mật: 6 phương tiện đưa người từ bờ mê qua bờ giác!

Bài viết cùng chuyên mục

Số mạng, nghiệp báo đồng hay khác?

Định Tuệ

Nhất định phải đoạn vọng tưởng, phân biệt, chấp trước

Định Tuệ

Hàng ngày niệm Phật, lâm chung mới dễ niệm ra danh hiệu Phật

Định Tuệ

Ngũ tướng suy hao của các vị trời

Định Tuệ

Phật giáo Nguyên thủy có chủ trương ăn chay hay không?

Định Tuệ

Người nhất tâm niệm A Di Đà Phật là người có đại phước báu

Định Tuệ

Người thọ ngũ giới nên vui mừng vì mình có ngọc báu trong tâm

Định Tuệ

Gặp khó khăn nên hồi hướng như thế nào cho hợp lý?

Định Tuệ

Từ ngũ uẩn đến giác chơn

Định Tuệ

Viết Bình Luận